लेखन
शब्द लेख्नु मात्र होइन, आफूलाई भेट्ने एउटा यात्रा
गणेश जी
तिमी लेख्न चाहन्छौ?
यदि चाहन्छौ भने, एउटा कुरा पहिल्यै भनौँ —
लेखन शब्दहरूको खेल होइन।
लेखन त मनको ढोका खोल्ने साहस हो।
धेरै मानिसलाई लाग्छ, राम्रो लेख्न धेरै कठिन शब्द जान्नुपर्छ। धेरै पुस्तक पढ्नुपर्छ। धेरै ठूलो विद्वान हुनुपर्छ।
मलाई त्यस्तो लाग्दैन।
मलाई लाग्छ, राम्रो लेख्नुभन्दा पहिले साँचो हुन सिक्नुपर्छ।
किनकि पाठकले शब्द मात्र पढ्दैन। उसले शब्दभित्रको मन पनि पढ्छ।
लेख्नुअघि आफूलाई सुन
हामी प्रायः अरूलाई के भन्नुपर्छ भनेर सोच्न थाल्छौँ।
तर कहिल्यै आफूलाई सोधेका छौँ?
"म वास्तवमा के भन्न चाहन्छु?"
यो प्रश्नको उत्तर भेट्यौ भने लेख आधा तयार भइसकेको हुन्छ।
किनकि लेख बाहिरबाट आउँदैन।
त्यो भित्रबाट आउँछ।
मनमा धेरै दिनदेखि बसेको एउटा अनुभव, एउटा प्रश्न, एउटा पीडा वा एउटा खुसी — त्यही नै विस्तार हुँदै लेख बन्छ।
सरल लेखन सबैभन्दा कठिन हुन्छ
कठिन शब्द लेख्न सजिलो छ।
तर कठिन कुरा सरल भाषामा भन्नु गाह्रो हुन्छ।
पाठकलाई प्रभावित गर्न लेख्नु सजिलो छ।
तर पाठकको मन छुने गरी लेख्नु भने सजिलो छैन।
त्यसैले लेख्दा आफूलाई विद्वान देखाउने प्रयास नगर।
आफूलाई साँचो बनाउने प्रयास गर।
शब्दको उचाइभन्दा भावनाको गहिराइ ठूलो हुन्छ।
लेखनमा नक्कल होइन, आफ्नोपन खोज
आज धेरै लेखहरू पढ्न पाइन्छ।
धेरै शैली देख्न पाइन्छ।
कसैको भाषा राम्रो लाग्न सक्छ।
कसैको प्रस्तुति मन पर्न सक्छ।
सिक्नु राम्रो हो।
तर अरूजस्तै बन्न खोज्दा आफ्नै आवाज हराउन सक्छ।
तिमीले संसारलाई अर्को कसैको प्रतिलिपि दिनुपर्दैन।
तिमीले त आफ्नै दृष्टि दिनुपर्छ।
त्यही नै तिम्रो लेखनको पहिचान हो।
पाठकलाई सम्झेर लेख
लेख लेख्दा सधैँ एउटा मानिसलाई सम्झ।
ऊ तिम्रो अगाडि बसेर तिम्रो कुरा सुनिरहेको छ भन्ने कल्पना गर।
त्यसपछि लेख।
तिमीले देख्नेछौ — भाषा आफैँ सरल बन्छ।
वाक्य आफैँ आत्मीय बन्छ।
लेख पढ्दा पाठकले यस्तो महसुस गर्नुपर्छ —
"यो लेख मेरो लागि लेखिएको रहेछ।"
त्यो अनुभूति दिन सकेपछि लेखन सफल हुन्छ।
लेखनमा धैर्य चाहिन्छ
पहिलो लेख उत्कृष्ट नहुन सक्छ।
दोस्रो पनि नहुन सक्छ।
सायद दसौँ लेखपछि पनि तिमी आफैँ सन्तुष्ट नहोला।
त्यो स्वाभाविक हो।
रुख रोपेको भोलिपल्ट फल लाग्दैन।
लेखन पनि त्यस्तै हो।
हरेक लेखले अर्को लेखलाई अलि राम्रो बनाउँदै लैजान्छ।
राम्रो लेखक जन्मिँदैन, निरन्तर लेख्दै जाँदा बन्छ।
लेख किन लेख्ने?
यो प्रश्न महत्त्वपूर्ण छ।
नाम कमाउन?
प्रशंसा पाउन?
धेरै पाठक जुटाउन?
यी सबै हुन सक्छन्।
तर यी मात्र कारण भए लेखन धेरै टाढासम्म जाँदैन।
लेखनको सबैभन्दा सुन्दर कारण त यो हो —
कुनै दिन तिम्रो एउटा वाक्यले कसैको मन हलुका बनाउन सक्छ।
कसैलाई नयाँ सोच दिन सक्छ।
कसैलाई फेरि उठ्ने साहस दिन सक्छ।
त्योभन्दा ठूलो पुरस्कार लेखकका लागि सायद अर्को हुँदैन।
आत्मीय निष्कर्ष
लेखन भनेको कागजमा शब्द राख्नु मात्र होइन।
त्यो आफ्नो अनुभव, आफ्नो सत्य र आफ्नो संवेदनालाई इमानदारीका साथ बाँड्ने प्रक्रिया हो।
तिमीले जीवनलाई जति गहिरो महसुस गर्छौ, लेखन पनि त्यति नै गहिरो हुँदै जान्छ।
त्यसैले लेख्न हतार नगर।
पहिले जीवनलाई हेर्न सिक।
मानिसलाई बुझ्न सिक।
आफ्नो मनलाई सुन्न सिक।
त्यसपछि शब्दहरू आफैँ आउन थाल्छन्।
सोच्न प्रेरित गर्ने अन्तिम सन्देश
अर्कोपटक लेख्न बस्दा यस्तो नसोच —
"मानिसहरूले यो लेख मन पराउलान् कि नपराउलान्?"
बरु आफूलाई यति मात्र सोध —
"के यो मेरो मनको साँचो आवाज हो?"
यदि उत्तर "हो" हो भने नडराई लेख।
किनकि संसारलाई सबैभन्दा धेरै आवश्यक कुरा सुन्दर शब्द होइन, साँचो शब्द हो।
— गणेश जी
0 Comments