बोली र व्यवहार : एउटै सिक्काका दुई पाटा
हामीले कहिले कुनै मान्छेको बोली सुनेर मन पराएका छौं? पक्कै।
अनि कहिले कसैको व्यवहार देखेर सम्मान गरेका छौं? पनि पक्कै।
तर यी दुईबीचको अन्तर चित्त दुखाउने गहिरो खाडल हो—बोलीले मन जित्छ, तर व्यवहारले सम्मान। र जब यी दुईबीच तालमेल हुँदैन, तब विश्वासको जग हल्लिन्छ।
बोली सजिलो, व्यवहार गाह्रो
बोल्नु कति सजिलो छ। मुख खोल्यो, शब्द फुत्क्यो। मीठो बोल्नु त झन् सजिलो—केही लागत छैन, केही जोखिम छैन।
तर बोलेजस्तै गर्नु साँचो परीक्षा हो।
बोली त हावा हो—जति पनि बगाउन सकिन्छ। व्यवहार भनेको त्यो बगाएको हावालाई पानी बनाएर खेतमा लगाउनुजस्तै हो। धेरैले बगाउँछन्, थोरैले सिँचाउँछन्।
आफैंलाई सोधौं—हामी कति पटक "गर्छु" भन्छौं, तर गर्दैनौं? कति पटक "मद्दत गर्छु" भन्छौं, तर पछि बिर्सन्छौं?
बोलीले इच्छा देखाउँछ, व्यवहारले प्रतिबद्धता।
समाजको ऐना
हामी वरपर हेरौं। कोही मुखले मीठो बोल्छन्, तर पछाडि उस्तै नराम्रो व्यवहार गर्छन्। अनि कोही कडा बोल्छन्, तर हृदय भने सुनजस्तो हुन्छ।
एउटी साथीको कथा सम्झन्छु—उनको एकजना नजिकको मान्छेले सधैं "तिम्रो भलो चाहन्छु" भन्थे। तर जब साथीलाई साँच्चै सहारा चाहियो, त्यही मान्छे अलपत्र छोडेर हिँड्यो। बोलीको रथ त चल्यो, तर व्यवहारको पाङ्ग्रा उतै भाँचियो।
विश्वास त्यो होइन जो सुनिन्छ, विश्वास त्यो हो जो देखिन्छ।
हामीले बोलीलाई मात्र हेर्ने बानी बसाल्यौं। कोही मीठो बोल्यो भने एकैछिन पग्लिन्छौं। तर मीठो बोलीभित्र कडा व्यवहार लुकेको हुन सक्छ—यो बुझ्न समय लाग्छ।
हजुरबाको सिकाइ
बाल्यकालको एउटा घटना अझै याद छ। हजुरबाले एकदिन भन्नुभयो—
"छोरा, बोलीले मान्छेको पहिचान हुँदैन, गराइले हुन्छ।"
त्यतिबेला त्यो वाक्यको गहिराइ बुझिनँ। पछि बुझें—बोलीले मान्छेको परिचय दिन्छ, तर व्यवहारले मान्छेको चरित्र।
हजुरबा आफैं त्यस्तै हुनुहुन्थ्यो। कम बोल्नुहुन्थ्यो, तर जे भन्नुहुन्थ्यो त्यो गर्नुहुन्थ्यो। उहाँको बोली र व्यवहारबीच कहिल्यै दूरी थिएन।
जसले गर्छ, त्यही भन्छ; जे भन्छ, त्यही गर्छ।
त्यही नै उहाँको महानता थियो।
“सत्यं वद, धर्मं चर।”
(सत्य बोल, धर्मअनुसार आचरण गर।) — तैत्तिरीय उपनिषद्
आजको युग र बोलीको बहार
आज बोल्नु झन् सजिलो भएको छ। फेसबुकमा स्टाटस, युट्युबमा भिडियो, इन्स्टाग्राममा क्याप्सन—बोलीको बहार छ।
मान्छेले शब्दहरूका आँधी उठाउँछ, तर व्यवहारको एउटा थोपा पनि देखिँदैन जस्तो लाग्ने अवस्था कहिलेकाहीँ देखिन्छ।
गर्नुभन्दा भन्नु सजिलो भएको छ। अनि हामी आफैंलाई झुक्याउँछौं—"मैले भनें, त्यसैले मैले गरें।"
तर साँचो त्यस्तो होइन।
भन्नु र गर्नुको फरक आकाश र जमिनजत्तिकै छ।
आज धेरैजसो अवस्थामा मान्छेले सजिलो बाटो रोजेको देखिन्छ—बोल्नु, तर गर्नु छोड्नु। अनि पछि गुनासो गर्छ—"किन मलाई विश्वास गरिएन?"
जवाफ स्पष्ट छ—किनभने बोली र व्यवहार मिलेन।
बोलीले ढोका खोल्छ, व्यवहारले कोठा देखाउँछ
राम्रो बोलीले ढोका खोल्न सक्छ। तर त्यो ढोकाभित्र पस्ने कि नपस्ने भन्ने निर्णय व्यवहारले गर्छ।
जब हामी कसैलाई पहिलो पटक भेट्छौं, हामी उसको बोली सुन्छौं। त्यसले पहिलो छाप बनाउँछ। तर जब पटक–पटक भेट्छौं, हामी उसको व्यवहारको मूल्यांकन गर्छौं।
यदि बोली र व्यवहार मिल्यो भने, त्यो मान्छे विश्वासको पात्र बन्छ। नत्र, त्यो केवल शब्दको थुप्रो मात्र हो।
बोलीले आशा दिन्छ, व्यवहारले त्यो आशा पूरा गर्छ।
यो कुरा सानो लाग्न सक्छ, तर जीवनको ठूलो सत्य हो। आमाबुबा, साथी, जीवनसाथी वा सहकर्मी—जसको बोली र व्यवहार मिल्यो, त्यही सम्बन्ध टिक्यो।
के गर्न सकिन्छ?
सायद हामी सबैले सानो सुरुवात गर्न सक्छौं—आफूले भनेको कुरा गर्ने बानी बसालौं।
"गर्छु" भनेको गरौं।
सानो–सानो कुरामा पनि इमानदार बनौं।
- भोलि भनेको समयमा पुगौं।
- मद्दत गर्छु भनेको गरौं।
- सुन्छु भनेको सुनौं।
- बुझ्छु भनेको बुझौं।
यी साना–साना कुराले ठूलो फरक पार्छन्। यिनैले बोली र व्यवहारबीचको खाडल पुर्छन्।
र अर्को कुरा—अरूलाई हेर्नुभन्दा आफूलाई हेरौं। हामी अरूको बोली–व्यवहारको विश्लेषण गर्न अब्बल छौं। तर आफ्नो कस्तो छ?
आफ्नो ऐनामा पनि हेरौं—हामी आफैंले भनेजस्तो गर्छौं कि गर्दैनौं?
आत्मीय निष्कर्ष
बोली र व्यवहारको यात्रा सजिलो छैन। म आफैंले पनि धेरै पटक भनेजस्तो गर्न सकेको छैन। कहिले अल्छी, कहिले बिर्सने, कहिले समय नभएर—बहाना अनगिन्ती।
तर मलाई एउटा कुरा थाहा भएको छ—हामी जे बोल्छौं, त्यही बन्न खोजौं भने जीवन आफैं सरल हुन्छ।
किनभने झुटो बोलीले हामीलाई आफैंलाई पनि थकाउँछ। एउटा कुरा नमिलेपछि अर्को मिलाउनु, त्यो पनि नमिलेपछि अर्को—जालो बुन्नुको विकल्प केही होइन।
तर जब बोली र व्यवहार एउटै हुन्छ, त्यो जीवनको सहजता हो। कुनै बहाना छैन, कुनै पछुतो छैन।
केवल सत्यको शान्ति।
सोच्न प्रेरित गर्ने अन्तिम सन्देश
मान्छेले तपाईंको बोली होइन, व्यवहार सम्झिन्छ। बोली बिर्सिन सक्छ, तर व्यवहारको प्रभाव लामो समयसम्म बाँच्छ।
त्यसैले सजाउनुहोस् बोली, तर भन्दा बढी सजाउनुहोस् व्यवहार। किनभने एकदिन कसैले तपाईंलाई सम्झिँदा, उसको आँखामा तपाईंको शब्द होइन, तपाईंको कर्म नै उभिनेछ।
बोलीले मन जित्न सक्छ, तर व्यवहारले विश्वास जित्छ।
हामी सबैले यो पुल बलियो बनाऔं—बोली र व्यवहारको पुल। ताकि अर्को किनारसम्म पुग्न सकियोस्।
नभए हामी केवल शब्दका यात्री मात्र हुनेछौं, कर्मका होइन।
0 Comments